ART COLOGNE ئارت کۆلۆن، گرنگترین و گه‌وره‌ترین بازاری جیهانی هونه‌ر، له‌ شوێنی پیشانگاکانی کۆڵن کرایه‌وه‌. هه‌موو ساڵێک له‌ مانگی ئاوریل، هه‌زاران هونه‌رمه‌ند و سه‌دان خاوه‌ن گالێری به‌ناوبانگ، له‌ هه‌موو شوێنێکی جیهانه‌وه‌ خۆیان ده‌گه‌ێینه‌ شاری کۆڵن. ئه‌مساڵ به‌ هۆی رووداوی بورکان له‌ وڵاتی ئیسه‌له‌ند و ڕاوه‌ستانی هه‌ڵفڕینی فرۆکه‌کان له‌و رۆژانه‌دا، ده‌نگۆی ئه‌وه‌ هه‌بوو که‌ پیشانگای هونه‌ری کۆڵن به‌رپا نه‌کرێ، به‌ڵام بورکان و ڕاگرتنی فرۆکه‌کان نه‌یانتوانی پێش به‌ پێشانگای هونه‌ری کۆڵن و هاتنی هونه‌رمه‌ندان و خاوه‌ن گالێرییه‌کان بگرێ.

رۆژی سێ شه‌ممه‌ بیستی ئاوریلی 2010 کاتژمێر 17 هه‌تا 21ی شه‌و، چل و چواره‌مین پیشانگای جیهانی هونه‌ر له‌ شوێنی پیشانگاکانی کۆڵن ده‌ستی به‌کار کرد.

له‌ ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ 21 هه‌تا 25 ی مانگی ئاوریل، 180 گالێری به‌شدار، به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ندانی جیهان نیشان ده‌ده‌ن. پیشانگای هونه‌ر له‌ هۆڵی ژماره‌ یازه‌دی شوێنی پیشانگاکان به‌ڕێوه‌ ده‌چێ. به‌رهه‌می کلاسیک، مۆدێڕن، به‌رهه‌می دوای شه‌ڕی جیهانی و به‌رهه‌مه‌کانی نوێی سه‌ده‌ی 21 ده‌که‌ونه‌ به‌ر چاوی بینه‌ران.

پیشانگای هونه‌ری کۆڵن که‌ گه‌وره‌ترین پیشانگای نه‌ققاشی و گه‌وره‌ترین بازاری هونه‌ری جیهانه‌ له‌ ته‌ختایی جیاوازدا به‌رپا ده‌کرێ، ئه‌وه‌ش بۆ ئه‌وه‌یه‌ که‌ بینه‌ران بتوانن به‌ پێی مه‌یل و ویستی خۆیان به‌رهه‌مه‌کان سه‌یر بکه‌ن و له‌ گه‌ڵ به‌رپرسانی گالێری و ته‌نانه‌ت هونه‌رمه‌ندا قسه‌ بکه‌ن.

له‌ پیشانگای ئه‌و ساڵ وه‌ک ساڵانی پێشوو به‌رنامه‌ی جیاواز و هه‌مه‌ ڕه‌نگ به‌ڕێوه‌ ده‌چێ و تازه‌ترین ته‌کنیک و شێوه‌ی موڵتی مێدیا بۆ خوڵقاندنی به‌رهه‌می هونه‌ری به‌کار ده‌هێندرێ. به‌ تایبه‌ت له‌ ساڵانی ڕابووردوودا تیشک نه‌ک بۆ رووناکی به‌خشین، به‌ڵکو وه‌ک هونه‌رێکی وێنه‌ خوڵقێنه‌ر یان هه‌ست پێکهێنه‌ر به‌ کار ده‌هێندرێ.

هه‌ر له‌و پیشانگایه‌دا هۆده‌ی تایبه‌ت به‌ فستیواڵی جیهانی کورته‌ فیلمی کۆڵن هه‌یه‌، که‌ باشترین فیلمه‌کانی ئه‌و فستیواڵه‌ پێشکه‌ش ده‌کات، که‌ له‌ زۆر لایه‌نه‌وه‌ پێوه‌ندی به‌ هونه‌ری وێنه‌ و نه‌ققاشی به‌ شێوه‌ی نوێ هه‌یه‌.

 له‌و پیشانگایه‌دا وه‌ک 43 پیشانگای ساڵانی پیشوو تازه‌ترین ته‌کنیک و که‌ره‌سه‌کانی هونه‌ری نه‌ققاشی، په‌یکه‌رسازی، دیزاین، گرافیک و… له‌ لایه‌ن ده‌زگاکانی جیاوازه‌وه‌ نیشان ده‌درێ و ئیمکانی پرسیارکردن و گفت وگۆ بۆ هه‌موو که‌س هه‌یه‌. هێندێک له‌و گالێریانه‌ ئیمکانی فێربوون و تاقی کردنه‌وه‌ به‌ هه‌ر که‌سێک به‌تایبه‌ت منداڵان و لاوان ده‌به‌خشن. دیتنی سه‌رجه‌م پیشانگاکه‌ ئه‌سته‌مه‌ که‌ له‌ رۆژێکدا دوایی پێ بێت.

دیتنی ئه‌و پیشانگایه‌ که‌ هه‌موو ساڵێک له‌ مانگی ئاوریل دا به‌رپا ده‌کرێ، بۆ هه‌ر هونه‌رمه‌ند و هونه‌ردۆستێکی کورد ده‌توانێ پڕ سوود بێ، له‌ ساڵانی پێشوودا به‌ ناوی کورد به‌ڵگه‌ و وێنه‌ له‌و پیشانگایه‌ بیندراوه‌ و ڕه‌نگه‌ ئه‌و ساڵێش به‌رهه‌می وا ببیندرێ. زۆر که‌س به‌ تایبه‌ت بۆ دیتنی ئه‌و پیشانگایه‌ له‌ هه‌موو وڵاته‌کانی جیهانه‌وه‌، خۆیان ده‌گه‌ێینه‌ شاری کۆڵن.

ئه‌مرۆ رۆژێکی تایبه‌ت بوو بۆ خه‌ڵکی کۆڵن، به‌ تایبه‌ت بۆ گه‌ڕه‌کی لنیدنتاڵ و شه‌قامه‌کانی دویرنێر، میلیتررینگ و گلویلا. ره‌نگه‌ به‌ ده‌گمه‌ن له‌ رۆژێکی وادا هێنده‌ ماشێن له‌ هات وچۆ دابووبێت، پۆلیس و به‌رپرسان له‌ حه‌ول دابوون نه‌زمی ده‌وره‌که‌ بپارێزن. ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ لێخوڕی ترومبیله‌کان بوون زۆربه‌ به‌ فارسی ده‌دوان، هه‌رکه‌ شوێنێکی به‌تاڵیان چاو پێده‌که‌وت یه‌کسه‌ر ماشێنه‌که‌یان تێده‌ترنجاند، به‌لام که‌ ده‌یانبیست پارک کردن له‌و ده‌وه‌ره‌ 80 ئویرۆ جه‌ریمه‌ی له‌ دوایه‌، رانه‌ده‌وه‌ستان و درێژه‌یان به‌ رێگاکه‌یان ده‌دا.

 کۆمه‌ڵێک له‌ گه‌ڵ پۆلیسه‌کان قسه‌یان ده‌کرد و ره‌نگه‌ به‌و هیوایه‌ی مایه‌یان بۆ دابنێن و لێگه‌رین پارکی بکه‌ن. له‌وه‌ ده‌چوو رۆژی سێزده‌ به‌ده‌ر رۆژی خۆش شانسی ئێمه‌ بووبێت، پاش دۆزینه‌وه‌ی جێگا بۆ پارکی ماشێن به‌ پییان خۆمان گه‌یانده‌ شوینی پیک نیکی سێزده‌ به‌ده‌ر. له‌ قه‌راخ گۆمی ئاوه‌که‌ کۆمه‌ڵێک له‌ ژێر خێوه‌ت دابوون، زۆربه‌ی خه‌ڵکه‌که‌ش له‌ سه‌ر زیلۆ و به‌ڕه‌ و به‌تانی دانیشتبوون. که‌سانێکیش بۆ خۆیان پیاسه‌یان ده‌کرد.

 له‌ گۆڕه‌پانێک کۆمه‌ڵێک مناڵ و دایک و باوکه‌کان خه‌ریکی کایه‌ی گۆڵف و کورد گوته‌نی خه‌ریکی گۆیه‌ن بوون. که‌سانێک خه‌ریکی لوته‌ک لێخوڕین بوون و که‌سانێکی دیکه‌ش خه‌ریکی تۆپێن بوون. زۆربه‌ی خه‌ڵکه‌که‌ش له‌ ده‌وری سفره‌ و که‌وڵی نا دانیشتبوون و خه‌ریکی خواردن بوون، پیاوه‌کانیش بۆ سازکردنی که‌باب و برژاندنی گۆشت چه‌ره‌دوکه‌ڵیان ساز کردبوو. له‌ سه‌ر سفره‌ی کورده‌کان هه‌رچه‌ند ژماره‌یان که‌متر بوو له‌ فارسه‌کان دۆڵمه‌ و یاپراخ ده‌بیندرا.

ئاڵمانییه‌کان بێ خه‌به‌ر له‌و به‌زمه‌، خه‌ریکی پیاسه‌ و هه‌ڵاتن و دوچه‌رخه‌ لێخوڕین خۆیان بوون. ژن و پیاوێک روویان کرده‌ یه‌ک له‌ هاوکاره‌کانمان و پرسی ئه‌و ترکان لێره‌ چی ده‌که‌ن؟ هاوکاره‌که‌مان له‌ وڵامدا گوتی ئه‌وانه‌ ئیرانین و ئه‌ورۆ سێزده‌به‌ده‌ر دووا رۆژی جه‌ژنی نه‌ورۆزه‌. هیچی لێ تێنه‌گه‌یشتن، ئه‌وجا هاوکاره‌که‌مان به‌ کاوه‌خۆ، بۆیانی باس کرد که‌ نه‌ورۆز و سێزده‌ به‌ده‌ر چییه‌. پیاوه‌که‌ گوتی ئه‌گه‌ر بمانزانیبا ئاگردان و ساجی که‌باب کردنمان له‌ گه‌ڵ خۆمان ده‌هێنا، هاوکاره‌که‌ی دیکه‌مان گوتی، خه‌م نییه‌ بۆ سالێکی دیکه‌ له‌بیرتان بێ، هه‌موو به‌ پێکه‌نینه‌وه‌ له‌ یه‌ک دوور که‌وتنه‌وه‌.

 له‌ گه‌ڕانه‌وه‌دا چاومان به‌ منداڵ و دایک وباوکه‌کان که‌وت که‌ خه‌ریکی کۆکردنه‌وه‌ی به‌رد و کوچک بوون، یه‌ک له‌و منداڵانه‌ له‌ جیاتی سێزده‌به‌رد 30 دانه‌ی کۆکرد بووه‌، دانه‌ به‌ دانه‌ به‌ لا شانی راست و چه‌پدا بۆ پشته‌وه‌ حه‌وای ده‌دا. به‌ پێچه‌وانه‌ی رۆژی سێزده‌به‌ده‌ر، سه‌ره‌ڕای بوونی کچ و کیژێکی زۆر که‌سمان نه‌بینی خه‌ریکی گرێدانی سه‌وزه‌ بێ، ڕه‌نگه‌ پێویست نه‌بووبێ. ڕه‌نگه‌ به‌ دزیی و دوور له‌ چاو که‌س و که‌سانێک نییه‌تیان کردبێ و سه‌وزه‌یان گرێ دابێ. کۆڵن لایف هیوای‌ ئه‌ویه‌ که‌ له‌ساڵی تازه‌دا هیوا و ئاره‌زووی هه‌موو لایه‌ک بێته‌ دی، جا سه‌وزه‌یان گرێ دابێ یان نه‌!

Foto: Colognelife

ئایا هاوسای ئاڵمانی و نه‌ئاڵمانی ئێوه‌ ئه‌زانێ سیانزه‌به‌ده‌ر چه‌س و فه‌لسه‌فه‌که‌ی چه‌س؟ ئایا خۆتان ئه‌زانن جه‌ژن ئوسترن (پاک) چه‌س و داستانگه‌لی چۆن بووگه‌؟ کۆڵن لایف نه‌ورۆزی ئه‌مساڵ به‌ زمان ئاڵمانی و فارسی و کوردی باسی له‌ نه‌ورۆز و چوارشه‌ممه‌ قوڵه‌ و سێانزه‌به‌ده‌ر کرد و ئێستاش گه‌ره‌کمانه‌ باس له‌ جه‌ژنی ئۆستێرن بکه‌ین.

به‌ پێی ئه‌و ڕیوایتگه‌له‌ که‌ هه‌س، جه‌ژنی پاک، جه‌ژنی ئازادی و دووباره‌ بوونه‌وه‌ی ژیانی جوله‌که‌کانه،‌ که‌ له‌ به‌ندیی و ئه‌سیریی رزگارییان دێ:” قه‌ومی یه‌هوود، له‌ به‌ر وشکساڵی و قات وقڕی په‌نا بۆ وڵاتی میسری پڕبه‌ره‌که‌ت ده‌بن، به‌ڵام میسرییه‌کان به‌ رووخۆشییه‌وه‌ وه‌ریان ناگرن و له‌ گه‌ڵیان وه‌ک به‌رده‌ ره‌فتار ده‌که‌ن و قورستریان کاریان له‌ ژێر قامچی و خه‌ره‌زه‌ندا لێ ده‌کێشن، تا ئه‌و جێگایه‌ی عیماره‌ته‌ قورس و گرانه‌کانی وه‌ک “ئه‌هرامی سه‌لاسه‌” له‌ سه‌ر ده‌ست و به‌ شانی ئه‌وان دروست کراون.”

‌هه‌روه‌ها ده‌گێڕدرێته‌وه‌ که‌:” «موسا»، په‌یامبه‌ر و رابه‌ری جوله‌که‌کان، ده‌چێته‌ لای «فیرعه‌ون»ی میسر و داوای لێ ده‌کات که‌ قه‌ومی یه‌هوود ئازاد بکات. به‌ڵام ئه‌و به‌مه‌ رازی نابێ و هه‌ربۆیه‌ ده‌که‌وێته‌ به‌ر رق و قینی خوا و به‌ڵا به‌ سه‌ریاندا نازڵ ده‌بێت تا ئه‌و جێگایه‌ی که‌ سه‌رئه‌نجام فیرعه‌ون رازی ده‌بێ به‌ ئازادکردنی جوله‌که‌کان. له‌و کاته‌ به‌ دواوه‌ ئه‌و شه‌وه‌ وه‌ک«شه‌وی ئازادی» ناودێر کراوه‌ و ده‌کرێ به‌ جه‌ژن.”

یه‌هوودییه‌کان له‌و گێڕانه‌وانه‌ ده‌گه‌نه‌ ئه‌م رێ وره‌سمانه‌:” له‌ شه‌وی ئازادیدا، یه‌هوودییه‌کان بۆ هه‌ڵاتن له‌ ناوچوون و مه‌رگ، وا پێک هاتن که‌ هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌ک مه‌ڕێک یا کاریله‌یه‌ک له‌ تاریک و روونی ئێواره‌دا، بکه‌نه‌ قوربانی. له‌ گه‌ڵ قوربانی کردنی حه‌یوانه‌که‌ هه‌ر ماڵێک دیواری به‌ر ماڵه‌که‌ی خۆی به‌ خوێنی ئه‌و حه‌یوانه‌ ڕه‌نگ ده‌کات، بۆ ئه‌وه‌ی کاتێک «عیزرائیل» له‌ به‌ر ماڵه‌کانه‌وه‌ ڕه‌د ده‌بێ ئه‌و خوێنه‌ ببینێ و کاری پێیان نه‌دابێ و ده‌ربازیان ببێ له‌ مه‌رگ. دگوترێ که‌ جوله‌که‌کان هه‌ر له‌ شه‌وی جه‌ژنی پاک دا وڵاتی میسر له‌ رێگای ده‌ریای سووره‌وه‌ به‌ره‌و سه‌حرای «سینا»  و پاشان ولاتی «غه‌نا» به‌ جێ ده‌هێڵن.”

ئه‌م ریوایه‌تانه‌ هیچی پێوه‌ندی به‌ ئایینی مه‌ سیحییه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام هه‌ر وه‌ک له‌ هه‌موو مه‌زهه‌به‌کاندا بیندراوه‌، رووداوه‌کان و رێ وره‌سمه‌کان و بۆچوونی که‌سه‌کان تێکه‌ڵ کراون، دوای به‌ چوارمێخ کێشرانی مه‌سیح و چیرۆکی زیندووبوونه‌وه‌ی، ئه‌م دوو رووداوه‌ تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک کران و کاتێک ئه‌و ئایینه‌ گه‌یشته‌ ئوروپا تێکه‌ڵ به‌ رێوره‌سمه‌کانی کۆنی ئه‌و وڵاتانه‌ کرا که‌ ریشه‌یان بۆ بیری ئایینی چه‌ند خوودایی له‌ ئوروپا ده‌گه‌رێته‌وه‌. له‌ ساڵی 325 ی زایینی به‌دواوه‌ رێ و ره‌سمی جه‌ژنی ئۆستێرن له‌ رێ و ره‌سمی جه‌ژنی یه‌هوودییه‌کان جیا کراوه‌ و هه‌ر کام له‌ کاتی جیاوازدا به‌رپا ده‌کرێن.

جه‌ژنی ئۆستێرن وه‌ک دووباره‌ زیندووبوونه‌وه‌ی مه‌سیح و وه‌ک راپه‌ڕینی مه‌سیح له‌ ناو مردووان سه‌یر ده‌کرێ و هه‌موو ساڵێک له‌ کۆتایی مانگی مارس یان سه‌ره‌تای مانگی ئاوریل به‌رپا ده‌کرێ.

مه‌سیحییه‌کان دووباره‌ زیندووبوونه‌وی مه‌سیح به‌ سه‌ره‌تای ژیان و خوڵقاندنی دووباره‌ له‌ لایه‌ن خوداوه‌ ده‌زانن و پێیان وایه‌ خودا له‌و رۆژه‌وه‌ هه‌موو خوڵقاندنی خۆی له‌ نوێوه‌ ده‌ست پێده‌کاته‌وه‌ و له‌ هه‌موو باوه‌ڕمه‌ندان به‌ خۆشی ده‌خوازێ ئه‌م پرۆژه‌ی نوێ بوونه‌وه‌یه،‌ به‌ گرنگ بزانن و هاوکاری له‌ گه‌ڵدا بکه‌ن.

مه‌سیحییه‌کان هه‌ر له‌ رۆژی چوارشه‌مه‌ جه‌ژنی ئۆستێرنه‌وه‌ هه‌تا به‌ چوارمێخ کێشانی مه‌سیح ئه‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه‌ له‌ به‌رچاو ده‌گرن: له‌ هه‌موو شوێنێک بێ ده‌نگی ڕادگرن و ته‌نانه‌ت ده‌نگی ناقوسی که‌لیسه‌ به‌رز نابێته‌وه‌. هه‌موو ئه‌و که‌ره‌سانه‌ی که‌ وه‌ک ته‌گه‌ر ده‌چن و یان خڕن به‌کار ناهێنرێن، وه‌کوو چه‌رخی به‌ن رستن، ئاشی ده‌ست(ده‌ستار)، لێخورینی که‌ڵ و عه‌رابه‌ و هه‌ر که‌ره‌سه‌یه‌کی که‌ ته‌گه‌ری هه‌بێ. ئاسنگه‌ره‌کان و دارشکێن و کاری له‌و چه‌شنه‌ راده‌گیرێ.

هه‌مووی ئه‌وانه‌ له‌ بیر وباوه‌ڕی خه‌یاڵپه‌روه‌رانه‌ی ئینسانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ و ژیانی ئه‌وان‌ له‌و رۆژگارانه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ، ده‌نا ئه‌مڕۆ له‌ هیچ وڵاتێکی جیهان کارخانه‌ گه‌وره‌کانی پڕ له‌ چه‌رخ و ده‌زگا و هه‌موو ئه‌و ده‌زگایانه‌ی که‌ مێگا ده‌نگ پێک ده‌هێنن و له‌ هه‌ر ماڵێکیشدا ده‌یان که‌ره‌سه‌ی ده‌نگدار هه‌یه‌، راناوستێندرێن. به‌ڵام ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕیان وایه‌، له‌ ماڵی خۆیاندا ئه‌و بێده‌نگییه‌ راده‌گرن.

ئه‌گه‌ر له‌ جه‌ژنی کرسیمه‌سدا ڕه‌نگی سوور به‌کار ده‌هێندرێ، له‌ ئۆستێرندا ڕه‌نگی زه‌رد به‌کار ده‌هێندرێ و ئه‌وه‌ش پێیان وایه‌ که‌ ره‌نگی رۆژ و خۆره‌تاو و ره‌نگی ژیانی دووباره‌بوونه‌وه‌ی سروشته‌. هه‌روه‌ها جوجه‌ڵه‌ی زه‌رد و به‌کار هێنانی هێلکه‌ که‌ ئه‌ویش هێمایه‌که‌ بۆ ژیان له‌ ئوستێرندا به‌کار ده‌هێندرێ، هه‌رچه‌ند مه‌سیحییه‌کان پێیان وایه‌ هێلکه‌ له‌ که‌روێشکه‌وه‌ هاتووه‌ و ئه‌وه‌ که‌ دوای زستان پاش ئه‌وه‌ی له‌ سه‌وزایی دا خۆیان نیشان ده‌دا ئه‌و تووی ژیانی دووباره‌ی ده‌رخستووه‌‌، به‌ڵام هه‌مووی ئه‌وانه‌، ریشه‌ی له‌ فه‌رهه‌نگ و بیری کۆنی هه‌رکام له‌و خه‌ڵکانه‌دا هه‌یه‌. هێندێک له‌و رێ وره‌سمانه‌ نزیکن له‌ رێ وره‌سمی کورده‌واری له‌ چوارشه‌ممه‌ قوڵه‌ و نه‌ورۆز. ئه‌وه‌ش روونه‌ که‌ زۆربه‌ی هه‌ر زۆری مرۆڤی سه‌ر زه‌وی هاتنی به‌هار و دووباره‌بوونه‌وه‌ی سروشت جه‌ژن ده‌گرن، ئایین و ئایینزاکانیش تیکه‌ڵ به‌ ئه‌و جه‌ژنی سروشت و ته‌بیعه‌ته‌ کراون.

هه‌رچۆنێک بێ و جه‌ژنی پاک(ئۆستێرن) له‌ کوێوه‌ هاتبێت و به‌ چ مه‌به‌ستێک هاتبێت، ئه‌و رۆژانه‌ بۆ کورده‌کان و هه‌مووی خه‌ڵکی کۆڵن رۆژانێکی خۆشه‌، یه‌که‌م له‌ به‌ر هاتنی به‌هار و جه‌ژنه‌کانی میلله‌تان و دووهه‌م له‌ به‌ر پشووی مه‌دره‌سه‌ و زۆر له‌ شوینه‌کانی ئیداری. جا له‌و رۆژانه‌دا خه‌لک له‌ فکری جه‌ژنی ئوستێرن دابن یان سێزده‌به‌ده‌ر یان هه‌ر جه‌ژنێکی ئایینی و نائیینی، ئه‌وه‌ ده‌رفه‌تێکه‌ بۆ سه‌یر و سه‌یاحه‌ت و حه‌سانه‌وه‌ و سه‌فه‌ر کردن.

رێکخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان به‌ تێکڕا 192 ئه‌ندامی هه‌یه‌‌، به‌ڵام له‌ کۆڵن وه‌ک تاکه‌ شارێک‌ که‌سانی سه‌ر به‌ 110 وڵاتی جیهان ده‌ژین. کۆڵن شارێکی جیهانییه‌ له‌ ناو دڵی ئوروپا. زمانی ئاڵمانی وه‌ک زمانی ئیداری و که‌ره‌سه‌ی تێگه‌یشتن له‌ یه‌کتر به‌کار ده‌هێندرێ، به‌ڵام گروپگه‌ل مردمی که‌ له‌ کۆڵن ده‌ژین 150 زمانی جیاواز بۆ دانووستاندن له‌ گه‌ڵ یه‌ک به‌کار ده‌هێنن. ته‌نانه‌ت کۆڵنییه‌کانی له‌ کۆنه‌وه‌ نیشته‌جێ به‌ زمانی خۆیان واته‌ کۆڵش له‌ گه‌ڵ یه‌کدا ده‌دوین.

 به‌ پێی ئاماری ئیداره‌ی ئاماری شاری کۆڵن له‌ ساڵی 2008، زیاتر له‌ 300 هه‌زار که‌س له‌ ئاڵمانییه‌کانی شاری کۆڵن بنه‌چه‌کی ئاڵمانیان نییه‌، ئه‌وه‌ش ئه‌و مانایه‌ ده‌دا که‌ له‌ هه‌ر چوار که‌س ئاڵمانی شاری کۆڵن، یه‌کیان پێشینه‌که‌ی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌یه‌کی نه‌ ئاڵمانیه‌.

ژماره‌ی سه‌رجه‌م بێگانه‌کان 170 هه‌زار که‌سه‌، که‌ ده‌بێته‌ 17%ی سه‌رجه‌م دانیشتووانی كۆڵن. ژماره‌ی دانیشتووانی ترک ده‌گاته‌ 60000 که‌س، کورده‌کانی کۆڵن که‌ زۆربه‌یان کوردی باکوری کوردستانن ژماره‌یان ده‌گاته‌ 40000 که‌س، فارس و به‌ ڕه‌گه‌ز ئیرانییه‌کان ژماره‌یان ده‌گاته‌ 12000 که‌س. ئه‌وه‌ش ڕه‌نگه‌ بۆ هه‌موو لایه‌ک روون بێت که‌ شاری کۆڵن به‌ ده‌ستی رۆمییه‌کان ئاوه‌دان کراوه‌ته‌وه‌ و یه‌که‌مین دانیشتووانی شاری کۆڵن، رۆمییه‌کان بوون. کۆڵن له‌م باره‌وه‌ و له‌ گه‌ڵ هه‌موو شاره‌کانی دیکه‌ی ئاڵمان ته‌وفیری هه‌یه‌.

 کۆڵن شارێکی جیهانییه‌ وهه‌موو خه‌ڵکه‌که‌شی له‌ ئاشتی و هێمینی دا له‌ گه‌ڵ یه‌ک ده‌ژین و کار ده‌که‌ن، به‌ڵام ئایا له‌ ڕێگای زمانی ئاڵمانییه‌وه‌ زانیاریی پێویست به‌ هه‌موو که‌س ده‌به‌خشرێ؟ وڵامی ئه‌م پرسیاره‌ ئه‌رێ نییه‌. ته‌نانه‌ت ترکه‌کان که‌ له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ت و ئیداره‌کانه‌وه‌‌ ئیمکاناتی زۆریان بۆ ته‌رخان کراوه‌، زۆربه‌یان له‌ ڕیگای زمانی ئاڵمانییه‌وه‌ زانیاریی وه‌رناگرن. کۆمه‌ڵێک له‌و که‌سانه‌ که‌ به‌ ساڵانه‌‌ له‌و شاره‌ ده‌ژین، به‌ڵام توانایی به‌ کارهێنانی زمانی ئاڵمانی له‌ خۆیانه‌وه‌ له‌ پێوه‌ندی له‌ گه‌ڵ کار و ژیان نیشان ناده‌ن و به‌ که‌می که‌ڵک له‌ رۆژنامه‌کانی ئاڵمانی وه‌رده‌گرن.

 ئه‌مه‌ به‌ ته‌نیا وه‌زعی ترک، ئیتالیایی، یۆنانی و کورده‌کان نییه‌، به‌ڵکوو هه‌موو که‌سانی سه‌ر به‌ فه‌رهه‌نگه‌کانی جیاواز ده‌گرێته‌وه‌. به‌ پێی لێکدانه‌وه‌ی کۆڵن لایف زۆرێک له‌ کورده‌کانیش زاڵ نیین به‌ سه‌ر زمانی ئاڵمانی دا و پێوه‌ندی رۆژانه‌یان له‌ گه‌ڵ رۆژنامه‌کانی چاپی و ئه‌له‌کترۆنیکی ئاڵمانی زمان دا نییه‌ و هه‌ر به‌و هۆیه‌وه‌ رۆژانه‌ ئاگاداری ده‌نگ و باس و رووداوه‌کانی کۆڵن له‌ بواری سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی،فه‌رهه‌نگی، هونه‌ری و…. نابن، ئه‌مه‌ش له‌ کاتێکدایه‌ که‌ کۆڵن به‌ شاری مێدیا ناسراوه‌.

کۆڵن ناوه‌ندی گه‌وره‌ترین ئیستگاکانی ته‌له‌وزیۆن و ده‌زگاکانی راگه‌یاندنه‌ و زیاتر له‌ 60000 که‌س له‌ بواری ده‌نگ و ڕه‌نگ و سینه‌مادا کار ده‌که‌ن.   WDRکه‌ یه‌کێک له‌ گه‌وره‌ترین ئیستگاکانی رادیۆ و ته‌له‌وزیۆنی ئاڵمانه‌، له‌ رێگای فونک هاوس ئوروپاه‌وه‌ به‌ زمانه‌کانی جیاواز له‌وانه‌ زمانی کوردی به‌رنامه‌ بڵاوده‌کاته‌وه‌، به‌و حاڵه‌وه‌ زۆرێک له‌ خه‌ڵکی نه‌ ئاڵمانی به‌ تایبه‌ت کورده‌کان بێ به‌رین له‌ مێدیای رۆژانه‌ به‌ زمانی خۆیان.

کۆڵن لایف و به‌رپرسانی پرۆژه‌ی چه‌ند زمانه‌کردنی کۆڵن لایف به‌ پێی تاقیکردنه‌وه‌ و لێکۆڵینه‌وه‌ی ساڵیانی دوور ودرێژیان له‌ بواره‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی، فه‌رهه‌نگی، فێرکردن و بارهێنان و ژۆرنالیستی به‌م گرفت و نوقسان‌ و پێویستییه‌ ده‌زانن، هه‌ر بۆیه‌ ڕیگایه‌کی تازه‌ بۆ ڕاگه‌یاندن ده‌گرنه‌ پێش.

نه‌ورۆزی ئه‌مساڵ بۆ به‌رپرسانی به‌شی ئاڵمانی کۆڵن لایف تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی نوێ بوو، یه‌که‌م جار بوو که‌ ئه‌وان له‌ نزیکه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ نه‌ورۆز ئاشنا ده‌بوون، یه‌که‌م جار بوو عه‌کاسی کۆڵن لایف به‌ پێی فکر و تێگه‌یشتنی خۆی لۆگۆی نه‌ورۆز و کۆڵنی سازکرد، که‌ له‌ کۆڵن لایف دا بڵاو کرایه‌وه‌. هه‌روه‌ها یه‌که‌م جار بوو که‌  رداکسیونی به‌شی ئاڵمانی بابه‌تیان له‌ سه‌ر نه‌ورۆز ‌ئاماده‌  ده‌کرد که‌ به‌ سێ زمانی ئاڵمانی، کوردی و فارسی بڵاو کرایه‌وه‌.

 ڕه‌نگدانه‌وه‌ی نه‌ورۆز له‌ رۆژه‌کانی یه‌که‌می نه‌ورۆزه‌وه‌ به‌ زمانی ئاڵمانی  تیراژی رۆژانه‌ی کۆڵن لایفی به‌رز کرده‌وه‌. ده‌نگدانه‌وه‌ی ده‌ست به‌ کار بوونی کۆڵن لایف به‌ زمانی کوردیش سه‌ره‌ڕای بانگه‌وازنه‌کردن، سه‌لماندنی ئه‌و راستییه‌ بوو، که‌ کۆڵن لایف به‌ زمانی کوردی پێداویستییه‌کی سه‌رده‌میانه‌یه‌.

 ئه‌وه‌ روونه‌ که‌ مرۆڤی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ زیاتر له‌ هه‌ر کات و زه‌مانێکی دیکه‌ پێویستی به‌ زانیاری و ئینفۆرماسیۆن هه‌یه‌، زمانی دایک گرنگ ترین و متمانه پێ‌به‌خشترین که‌ره‌سه‌یه‌ بۆ وه‌رگرتنی زانیاری پێویست. وه‌رگرتنی زانیاری ده‌ر باره‌ی بابه‌ته‌کانی گشتی، حقوقی، سیاسی، فه‌رهه‌نگی، فێرکردن و بارهێنان و بهداشتی و ته‌ندروستی به‌ زمانی دایک نه‌ ته‌نیا هۆیه‌ک بۆ فێرنه‌بوونی زمانی ئاڵمانی نییه‌، به‌ڵکوو ئاشنا بوون له‌ گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ و رووداوکانی رۆژانه‌ له‌ کۆڵن و ژیان له‌و شاره،‌ ده‌توانێ رێخۆشکه‌ر بێت بۆ فێربوونی هه‌رچی زۆرتری زمانی ئاڵمانی و تێکه‌ڵاوبوون له‌ گه‌ڵ کۆمه‌ڵگا به‌ له ‌به‌رچاوگرتنی پاراستنی که‌سایه‌تی‌. هه‌روه‌ها ئاشنا بوونی ئاڵمانییه‌کان له‌ گه‌ڵ فه‌رهه‌نگ و مه‌سه‌له‌کانی کورد له‌ رێگای کۆڵن لایفه‌وه‌، تێگه‌یشتنی ئاڵمانیه‌کان له‌ کورد زۆرتر ده‌کات. بڵاوکردنه‌وه‌ی بابه‌تی نه‌ورۆز به‌ زمانی ئاڵمانی سه‌لماندنی ئه‌و بۆچوونه‌ بوو‌.

 ئێمه‌ له‌ کۆڵن لایف شاره‌زای گرفت و سه‌ختی کاره‌که‌مان هه‌ین. هه‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ سوورتر ده‌کات بۆ پێشخستنی ئه‌و پرۆژه‌یه‌. ئه‌وه‌ش بۆ ئێمه‌ روونه‌ که‌ له‌ نه‌ورۆزی ئه‌مساڵه‌وه‌ ئیمکانێکی گرنگ که‌وتۆته‌ به‌ر ده‌ست کورده‌کانی شاری کۆڵن بۆ وه‌رگرتنی زانیاری له‌ هه‌موو بوارێکی تیجاری، فه‌رهه‌نگی، کۆمه‌ڵایه‌تی، هونه‌ری و کاریی. کۆڵن لایف به‌شی کوردی، مێدیایه‌کی گشتی کورده‌کانه‌ و‌ پردێکه‌ له‌ نێوان کورد و هه‌موو تاکه‌کانی شاری کۆڵن‌. کۆڵن لایف به‌ ماڵی خۆتان بزانن و تێکه‌ڵ به‌و ماڵه‌ بن.

هه‌موو ساڵێک ڕێک له‌م رۆژه‌دا، سروشت ده‌ژێته‌وه‌ و زه‌وی ده‌بووژێته‌وه‌ و سارد و سه‌رما جێ بۆ گه‌رما چۆڵ ده‌کا، سروشت به‌ ناردنی گوڵه‌ گه‌زیزه‌ پاش تووانه‌وه‌ی به‌فری زستان، هه‌واڵی هاتنی نه‌ورۆز و به‌هار ده‌گه‌یێنێته‌ مرۆڤ،هه‌واڵی نوێ بوونه‌وه‌، هه‌واڵی بیری نوێ، ژیانی نوێ، خۆشه‌ویستی نوێ و هیوای نوێ، هیوای ره‌هابوون، هیوای ئازادبوون، هیوای بوون و هه‌بوون له‌ جیهانی بێ قڕه‌ و شه‌ڕ وبه‌ بێ خه‌می گه‌وره‌.

هاتووین له‌ نه‌ورۆزی ئه‌مساڵه‌وه‌ رۆژ به‌ رۆژ و سات به‌ سات و ده‌م به‌ده‌م له‌ گه‌ڵتان بین. جه‌ژنی نه‌ورۆز له‌ نه‌ورۆزی ئه‌مساڵه‌وه‌ رۆژێکی جیهانییه‌ و ئێمه‌ی کورد له‌ گه‌ڵ هه‌موو مرۆڤێکی دیکه‌ گرێ ده‌دا، نه‌ورۆز ده‌بێته‌ بۆنه‌یه‌ک بۆ هه‌ر ئینسانێک له‌ سه‌ر گۆی زه‌وی، نه‌ورۆز له‌م ساڵه‌وه‌ وه‌ک به‌شێک له‌ ناسنامه‌ و فه‌رهه‌نگی ئێمه‌ ماڵ به‌ ماڵ لێره‌ و له‌وێ ده‌گوێزرێته‌وه‌، یه‌کێک له‌و ماڵانه‌ شاری کۆڵن و رۆژنامه‌ی ئینترنێتی “کۆڵن لایف” ه‌، که‌ بۆ یه‌که‌م جار له‌ مێژووی رۆژنامه‌گه‌ریی ئاڵمانیدا، زمانی کوردی هاوته‌رازی زمانی ئاڵمانی ده‌کات و په‌نجه‌ریه‌ک به‌ره‌ورووی کورد ده‌کاته‌وه‌. کۆڵن لایف یه‌که‌م رۆژنامه‌ی ئینترنێتی ئاڵمانیه‌ که‌ به‌شێکی تایبه‌ت و سه‌ربه‌خۆ ته‌رخان ده‌کات به‌ زمانی کورد. له‌ نه‌ورۆزی 2710 به‌ دواوه‌، کوردی و ئاڵمانی  وه‌ک دوو زمان له‌ یه‌ک بنه‌ماڵه‌ی زمانی زانیاری له‌ یه‌ک وه‌رده‌گرن و زانیاری به‌ یه‌ک ده‌به‌خشن. خوێنه‌ری ئاڵمانی له‌ رێگای زمانه‌که‌یه‌وه‌ له‌ کورد و فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر و ژیان و بیر وهزری مرۆڤی کورد، نزیک ده‌بێته‌وه‌ و به‌ پێجه‌وانه‌ کورده‌کانیش له‌ رێگای زمانه‌که‌یانه‌وه‌ زۆرتر ئاگاداری هه‌موو لایه‌نه‌کانی ژیان و بیر و هزر و فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر و کۆمه‌ڵگای ئاڵمان به‌ تایبه‌ت شاری کۆڵن ده‌بن. هه‌روه‌ها کوردی هه‌موو ده‌وه‌رێکی جیهان و ئاڵمان و به‌ تایبه‌ت شاری کۆڵن له‌ یه‌ک نزیک ده‌کاته‌وه‌.
کؤلن لایف له‌ نه‌ورۆزی ئه‌مساڵه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ ئێوه‌ و هاوپا له‌ گه‌ڵ ئێوه،‌ ده‌ست به‌ ژیانی خۆی ده‌کات. کۆڵن لایف ده‌بێته‌ ئاوینه‌ی راستگۆی هه‌واڵ و زانیاری پێویست بۆ هه‌ر که‌س و هه‌موو که‌س.
نه‌ورۆزی ئه‌مساڵ و هه‌ر ساڵێکتان له‌ گه‌ڵ کۆڵن لایف پیرۆز بیت.

کۆڵن له‌ ئه‌یاله‌تی نۆردراین- وێستفالنKöln in Nordrhein-Westfalen
کۆڵن له‌ پانایی 50° 56′ 33″ باکوور و درێژایی6° 57′ 32″ رۆژ‌هه‌ڵات هه‌ڵکه‌وتووه‌. به‌رزایی ترین شوێن 118,04 متره‌ له‌ ناوچه‌ی (Königsforst) و نزمترین شوێن 37,5 متره‌ له‌ ناوچه‌ی‌(Worringer Bruch).

زانیاریی سه‌ره‌کی
ئه‌یاله‌ت Nordrhein-Westfalen
ناوچه‌ی ئیداری Köln

ده‌ور و که‌له‌به‌ر Kreisfreie Stadt

به‌رزایی 37,5–118,4 m ü. NN
به‌رایی 405,15 km² (linksrheinisch 230,25 km², rechtsrheinisch 174,87 km²) flächenmäßig die viertgrößte Stadt
دانیشتوان 996.690 (29. Juni 2008)
رێژه‌ی دانیشتوان له‌ کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌ 2460 Einwohner je km²
کۆدی پۆستی 50441–51149
پێش ژماره‌ی ته‌له‌فۆن 02 21
0 22 03 (Porz ohne Poll)
0 22 32 (Meschenich)
0 22 33 (Hochkirchen, Rondorf)
0 22 34 (Lövenich, Weiden, Marsdorf)
0 22 36 (Godorf, Hahnwald, Immendorf, Gewerbegebiet Rodenkirchen, Sürth, Weiß)
نیشانه‌ی پلاکی ماشێن K
کۆدی شاریی، کلیلی شاریی 05 3 15 000
DE CGN LOCODE:

DEA23 NUTS:

ناوچه‌کانی شار 9 Stadtbezirke mit 86 Stadtteilen
شوێنی شارداری کۆڵن Rathaus
50667 Köln
سایتی ئینترنێتی www.stadt-koeln.de www.koeln.de

سه‌ر شاردار Jürgen Roters

جوغرافیا
کۆڵن ته‌نیا له‌ لایه‌ن ژماره‌ی دانیشتوانه‌وه‌ یه‌کیک له‌ گه‌وره‌ترین شاره‌کانی ئاڵمان نییه‌، به‌ڵکوو له‌ لایه‌نی رووبه‌ری خاکیشه‌وه‌ یه‌کێک له‌ شاره‌ گه‌وره‌کانه‌. رووبه‌ری شاری کۆڵن405,15 km² کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌یه‌‌(به‌ری چه‌پی راین 230.25 km² کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌ و به‌شی راستی راین174,87 km² کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌یه‌). سنووری شاری کۆڵن 130 kmی چوارگۆشه‌یه‌. ماوه‌ی درێژایی باکور و باشوری کۆڵن 28,1 km کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌یه‌.(ئاماری ساڵی 2005).
شاری کۆڵن که‌وتۆته پا‌نایی‌50° ده‌ره‌جه‌، 56′ 33,2607″ پا‌نایی باکور و 06° ده‌ره‌جه‌ درێژایی 57′ 32,3136″ درێژایی رۆژهه‌ڵاته‌وه‌. به‌رزترین پله‌ ده‌گاته‌ 118.04مه‌تر سه‌روی NN (Königsforst) نزمترین پله‌ ده‌گاته‌37,5 مه‌تر سه‌رووی NN (Bereich Worringer Hafen)..

رووبه‌ر

سه‌رجه‌م به‌رایی شاری کۆڵن 405,15 km² کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌یه‌، رێژه‌ی دانیشتووان له‌ یه‌ک کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌دا ده‌گاته‌2524 که‌س. له‌ سه‌رجه‌م رووبه‌ری کۆڵن 138,86 km² کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌ بیناسازی کراوه‌. رووبه‌ری پارک و سه‌وزایی شاره‌که‌ ده‌گاته‌ 41,91 km² جگه‌ له‌وه‌ 74,94 km² کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌ تایبه‌ته‌ به‌ زه‌مینی کشت وکاڵ و باخ و باخات.
سه‌رجه‌م رووبه‌ری لێره‌وار(جه‌نگه‌ڵ)ی شاری کۆڵن ده‌گاته‌ 57,63 km² کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌. شاری کۆڵن دابه‌ش ده‌کرێ به‌ 9 شارداری که‌ هه‌ر کام شارداری خۆی هه‌یه‌ که‌ بریتین له‌ ناوه‌ندی شار، رۆدن کیرشه‌، لیندن تاڵ، ئێرن فێلد، نیپێس، کۆروایلێر، پۆرتس، کاڵک و مولهایم. هه‌ر کام له‌و شارداریانه‌ش خۆیان دابه‌ش ده‌بن به‌ چه‌ند ناوچه‌ی گچکه‌تر.

هات وچۆ
به‌ پێی ئاماری ساڵی 2005 هه‌ر سێ یه‌کی خه‌ڵکی شاری کۆڵن ماشێن(ترومبیلی) تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌. له‌ شاری کۆڵن 409.360 ماشێنی شه‌خسی هه‌یه‌، جگه‌ له‌وه‌ 56.457 ماشینی سه‌ر به‌ شیرکه‌ت و ده‌زگای تیجاری و کار هه‌یه‌. جگه‌ له‌وه‌ زیاتر له‌ 20 خه‌تی میترۆی ناو شار و ده‌یان خه‌تی بوس و هه‌زاران تاکسی بۆ هات و چۆهه‌یه‌ که‌ به‌ پێی ده‌قیقه‌ خه‌ڵک ده‌گوێزێته‌وه‌.

ماڵ و خانوبه‌ره‌
به‌ پێی ئاماری ساڵی 2006 له‌ شاری کۆڵن 530.961ماڵ هه‌یه‌. زیاتر له‌ نیوه‌ی ئه‌و ماڵانه‌ له‌ نێوان ساڵانی1949و 1975 دروست کراون. به‌ پێی ئامار وپێوانه‌ی مام ناوندی هه‌ر که‌سێکی خه‌ڵکی کۆڵن 36,89 m² کیلۆمه‌تری چۆرگۆشه‌ی بۆ ژیان وه‌به‌ر ده‌که‌وێ. له‌وه‌ ده‌چێ خه‌ڵکی کۆڵن رازی بن له‌ شوێنی ژیانیان له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی 56 له‌ سه‌دی خه‌ڵک زیاتر له‌ 5 ساڵه‌ له‌ هه‌مان ماڵدا ده‌ژین.

بینا و عیماره‌ت
به‌ پێی ئاماری ساڵی 2006 ژماره‌ی بیناکانی جێگای ژیان له‌ کۆڵن 129.491 ده‌زگایه‌. به‌رزترین بینای شاری کۆڵن ناوی کۆلۆنیوسه‌ که‌ بورجی ته‌له‌وزیۆنه‌ و 266 مه‌تر و له‌ ساڵی 1981ه‌وه‌ وه‌ک شێمایه‌کی شاره‌که‌ به‌ حیساب ده‌هێندرێ. شێمایه‌کی نوێی شاره‌که‌ کۆڵنتورم له‌ مێدیاپارکه‌ که‌ به‌رزاییه‌که‌ی 148،5 مه‌تره‌ و به‌رزترین شوینی ئیداریی شاره‌که‌یه‌. به‌رزترین عیماره‌ت که‌ خه‌ڵک تێیدا ده‌ژی ناوی کۆلۆنیا هاوسه‌ که‌ به‌رزاییه‌که‌ی 155 مه‌تره‌.
گرنگترین عیماره‌تی شاری کۆڵن که‌ شیمای راسته‌قینه‌ و بێ ئه‌ملاو ئه‌ولایه‌ عیماره‌تی کلیسای دۆمی کۆڵنه‌ که‌ 157،4 مه‌تره‌ که‌ دوای برجی ته‌له‌وزیۆن به‌رزترین بینای شاری کۆڵنه‌. قسه‌یه‌کی سه‌ر زاری خه‌ڵک له‌و باره‌وه‌ ده‌ڵێ:” کۆلۆنیۆس دڕێژترینه‌، به‌ڵام دۆم Dom گه‌وره‌ترینه‌”.
کۆنترین به‌ردی عیماره‌ت که‌ تا ئێستا هه‌ر ماوه‌ مێژووه‌که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 4 یا پێنجی پاش زایین واته‌ به‌ردی ماڵێک که‌ 2004 ساڵ ته‌مه‌نی هه‌یه‌.
توریسم
توریسم له‌ شاری کۆڵن رۆژ له‌ گه‌ڵ رۆژ له‌ زیادبوونه‌. له‌ شاری کۆڵن 248 شوینی حاوانه‌وه‌(هۆتیل) هه‌یه‌ که‌ سه‌رجه‌م 25.189 جێ وبانی خه‌وتنیان هه‌یه‌.له‌ ساڵی 2006 ژماره‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی سه‌ردانی کۆڵنیان کردووه‌ 2.423.256 که‌س بوون که‌ ئه‌وه‌نده‌ شه‌و 4.382.428 له‌ کۆڵن ماونه‌ته‌وه‌ که‌ ده‌کرێ بگوترێ هه‌ر که‌سێک 1,8 شه‌و ورۆژ له‌ کۆڵن میوان بووه‌. [ئه‌گه‌ر ئه‌و که‌سانه‌ له‌ ماوه‌ی مانه‌وه‌یان له‌ کۆڵن ته‌نیا 100 ئۆیرۆیان خه‌رج کردبێ سه‌رجه‌م
438.242.800 ئۆیرۆ ده‌رامه‌دیان بۆ شاره‌که‌ هێناوه‌.]